Azijn. Wie heeft het niet in huis? Vermoedelijk zal het gebruik ervan niet in de buurt komen van wat er zo in een gemiddeld huishouden in de 19de eeuw doorheen ging. Een product met een brede toepassing: als middel om voedsel te conserveren, als smaakmaker van eten en drinken, als (onderdeel van) een medische kuur en niet te vergeten als schoonmaakmiddel. De plek aan tafel werd met het toenemen van de populariteit van de aardappel alleen maar groter, vooral bij de werkende stand. In de loop van 19de eeuw werden uit pure noodzaak door de duurte van granen steeds vaker aardappelen gegeten, tot wel 3 x per dag. Aardappelen met azijn en reuzel, gekookt (’s middags), gebakken (’s avonds) en opgewarmd (’s ochtends).
Alle vloeistof met suikers kan fermenteren tot azijn, zonder dat het resultaat nu altijd smakelijk zal zijn. Met het beter begrijpen van de processen, steeg de kwaliteit. Grofweg werden in een vat tussenschotten gemaakt waarop beukenkrullen lagen, die van nature de juiste bacteriën bevatten die suiker uit een vloeistof via alcohol tot azijnzuur omzetten. Vruchtensappen, wijn, bier en andere vloeistoffen op basis van graan, ook in combinatie, alles verzuurt, wanneer de vloeistof bij constante temperatuur en voldoende zuurstof over de krullen wordt gesproeid. Na het onderin opgevangen te hebben, kan het proces opnieuw gevolgd worden tot een percentage van zo’n 11,5 % na een dag of 10. Het resultaat werd in vaatjes verkocht en door de detaillist (niet af fabriek, want dat verhoogde de transportkosten!) desgewenst verdund tot (tegenwoordig minimaal) 4%.
De advertentie in de Middelburgsche Courant van 6 januari 1801 van Hendrika Pieternella Holle, net weduwe van Hendrik Soeremans, is de eerste vermelding in de krant van een azijnfabriek in Middelburg. Zij meldde met de fabriek door te gaan, na de dood van haar man op 36-jarige leeftijd op 19 december 1800. Uit latere berichten (1889) moet de azijnfabriek voor 1789 in bedrijf zijn geweest. Soeremans is ingeschreven geweest aan de Latijnse school, wat duidt op een zekere status. Dat had ook Pieter de Maret Tak als procureur en later rechter-plaatsvervanger bij de rechtbank van koophandel, die eind mei 1830 een huis en erf met pakhuizen bij de Oostkerk (Oosterse Wagenplein) koopt. Dat blijkt de azijnfabriek en een woning voor de bedrijfsleider te zijn, gelegen in wijk O, de nrs. 3, 14 en 15. De azijnfabriek stond op de plek waar nu het pannenkoekenhuis is, inclusief het rechter gedeelte, wat voorheen een pakhuis was. Bij de koopakte is sprake van De Bogt van Guinee, een naam die nu op de gevel van een statig pand in het verlengde van de Schuitvlotstraat staat, dus aan het andere uiteinde van die rij ten noordoosten van de Oostkerk.
Per 1 januari 1849 deed De Maret Tak de zaak over aan Martinus Absalon ’t Gilde (1822-1898). En hier is de link met de Teeken Akademie. M.A. ’t Gilde was in 1836 primus naar ornament. In 1851 huwde hij Dina Sara de Jager (1823-1898). Zowel in 1852 als 1853 moest Martinus Absalon naar de ambtenaar van de burgerlijke stand om daar hun levenloze kinderen aan te geven. Hun eigen verscheiden is met 1 dag verschil (12 en 13 februari 1898) ook behoorlijk treurig. Wanneer ’t Gilde de zaak overgedaan heeft aan Jozias Snoep jr. is niet uit de krant te halen. Snoep woonde in elk geval in 1862 op het adres Wijk O nr. 3. Het zou goed kunnen dat hij van medewerker eigenaar is geworden. In 1889 heeft Snoep fors geïnvesteerd in de fabriek, wat hem een bezoek van de journalist van de Middelburgsche Courant opleverde. Nog in 1905 is de firma Snoep samen met de firma Mes in de Pijpstraat (ook bij de Oostkerk!) een van de twee azijnfabrieken in Middelburg.
Arnold Wiggers
