Maand: juni 2025

Op 1 juli 2025 om 13 uur opent de Stadstekenklas van Middelburg, klas 4, groep 6 van de Aquamarijn in Middelburg, haar expositie in de ZB Bibliotheek van Zeeland te Middelburg. De Teeken Akademie nodigt iedereen van harte uit en er is tevens een speciale tekenworkshop. 

De kinderen van de Stadstekenklas laten in de expositie een weerslag zien van hun tekenavonturen van het afgelopen schooljaar, zoals tekengymnastiek, etsen, het tekenen in een museum en het tekenen van(af) de Lange Jan. Tijdens opening zullen de kinderen zelf een tekenworkshop geven aan alle volwassenen die de opening bezoeken. Van harte welkom. 

De Teeken Akademie kiest jaarlijks een klas uit om te tekenen. Doelstelling van de Teeken Akademie (1778) is de tekengeschiedenis levend houden en tekenen vandaag bevorderen.

Van de overgrote meerderheid van de Teeken Akademie leerlingen is weinig bekend. Sterker nog, we kennen ze niet eens bij naam. De bij naam gekenden zijn vooral leerlingen die een prijs gewonnen hebben. Daarnaast zijn er de leerlingen die bij de oprichting in 1778 door hun vader (of in een enkel geval hun moeder, wanneer deze weduwe was) werden opgegeven en de ‘Kunstoefenaars’ die zich ook voor de eerste cursus in 1778 opgaven. Deze laatste groep moet op zijn minst wettelijk volwassen zijn geweest, wat destijds betekend zal hebben 25 jaar of ouder. 

Een Kunstoefenaar die zich inschreef was Marienis Emont. In het jubileumboek ‘Om prijs en plaats’ staat achter zijn naam ‘postbesteller’. Een prijs werd hem nooit uitgereikt. Omdat ook een Marinus Emond leerling was, die in 1826 de aanmoedigingsprijs in de 3^e klas naar prent en in 1828 opnieuw een aanmoedigingsprijs in de 1^e klasse naar prent ontving, die apotheker geweest zou zijn, ben ik eens in de genealogische bronnen gedoken. 

Marinus Emond de postbesteller werd op 2 februari 1766 geboren, zo staat in de volkstelling van 1812. Dat betekent dat hij in 1778 12 jaar oud was en zich nooit aangemeld kan hebben als Kunstoefenaar. De Marinus Emond (de meest gebruikelijke spelling was Emond) die zich in 1778 aanmeldde is mogelijk diegene die in 1757 onroerend goed kocht. Meer weten we van hem niet. Wel over de postbesteller. Is er een relatie met de winnaar uit 1826 en 1828? De postbesteller huwde in mei 1791 Maria Frederica Cruque (ca. 1768-1829) met wie hij 5 kinderen kreeg. Toen hij in 1818 overleed, was hij inmiddels lijkdienaar van professie.

De jongste uit het gezin heette Marinus. Deze Marinus trouwde op zijn beurt in Goes op 24 september 1835 Christina Braam (1811-1848). Hij was bij die gelegenheid 30 jaar en schilder van beroep. Zijn geboortejaar is dan eind 1804 of 1805 wat hem redelijk oud maakt voor een leerling in 1826 en 1828, onmogelijk is het evenwel niet. Als hij de Teeken Akademieleerling was,- betere kandidaten met die naam zijn er niet – klopt de aantekening ‘apotheker’ achter zijn naam niet. Een apotheker met de naam Emond heb ik niet gevonden. 

Marinus en Christina werden op 24 januari 1836 in Goes ouders van een tweeling: Marinus Willem en Willem Marinus. Twee weken later op 7 februari stierf vader Marinus, 4 dagen later gevolgd door de oudste van de tweeling. De jongste zoon redde het ook niet en stierf 13 maart. De weduwe Emond, Christina Braam, hertrouwde 18 april 1839 Pieter Lankester (1799-?), bakker aan de Kaai in Veere die al 2 maal weduwnaar was. Met hem kreeg ze 6 kinderen van wie er 3 jong stierven. Vanaf 1846 woonde de familie in Middelburg waar Christina op 4 augustus 1848 stierf. Pieter Lankester hertrouwde ruim 2 maanden later zijn vierde vrouw, Francina Goossen (Fort Bath ca.1800-?), met wie hij en zijn 4 kinderen (1 kind uit zijn tweede huwelijk) het jaar daarop naar Noord-Amerika emigreerde. Hij behoorde tot de Afgescheidenen en gaf als reden voor vertrek ‘zucht naar verandering’ op.

Arnold Wiggers

Tot de eerste lichting leerlingen in 1778 van de Teeken Akademie behoorde Pieter Lambertus Eekhout, ingeschreven door zijn vader Pieter Eekhout. Waarom de naam in die lijst van 1778 zo ingekort terechtgekomen is, is niet meer na te gaan. Pieter van den Eeckhout (overleden 1784) was een horlogemaker die destijds op de Wal woonde met zijn vrouw Sophia Francisca Uldrica Marmet (ca. 1730-1800). Het was een katholiek gezin waarin het oudste kind Anna Maria ca. 1755 het levenslicht zag. In het gezin werden nadien zeker 4, mogelijk 5 zonen geboren die hun sporen nagelaten hebben. Huib Zuidervaart heeft over Joseph die vermoedelijk in 1757 werd geboren en in 1808 ten huize van zijn jongere broer de heelmeester Franciscus Johannes aan de Nieuwendijk in Vlissingen stierf het nodige geschreven. Hij is de instrumentenmaker die het planetarium van Johan Adriaan van de Perre heeft gebouwd. Lang was dat te zien in het Zeeuws Museum en tegenwoordig staat het opgesteld in de hal van het Van de Perrehuis (Zeeuws Archief) aan het Hofplein. Naast Franciscus Johannes (1764-1813) was ook Jacobus Johannes (1768-1831) heelmeester in Vlissingen. Over hen is ook gepubliceerd in het digitale werk over Walcherse medici door dokter Pel (te vinden op de site van het Zeeuws Genootschap). Echte dokters waren het niet. Beide broers beriepen zich op een diploma van de universiteit van Giessen, maar medicijnen hadden ze er niet gestudeerd. Pel opperde nog dat ze zoons van de instrumentenmaker Joseph zouden kunnen zijn, die dus hun broer was. 

Terug naar Teeken Akademieleerling Pieter Lambertus van den Eeckhout (1761-1836). Van geen van zijn broers is een inschrijving op de Teeken Akademie bekend. Trouwens, hij was ook de enige die op de Latijnse school werd toegelaten (1772). Door het ontbreken van een einddatum in de bron, kan aangenomen worden dat hij daar hooguit enkele jaren onderbouw heeft gevolgd. Op de Teeken Akademie op de zolder van de Waag op de Balans zal hij wel een volledige schoolgang hebben gevolgd, althans hij werd in 1781 verkoren tot primus in de 1^e klas naar prent en het jaar erop tot primus naar pleister. Ondertussen zal hij bij zijn vader in de leer zijn geweest. Mogelijk ook bij andere zilversmeden en horlogemakers, gezien genealogische dwarsverbanden. Het huis en het pakhuis op de Wal bleef ook voor Petrus Lambertus het adres waar hij zijn beroep van horlogemaker uitoefende. Hier stichtte hij met Elisabeth Nuyten uit Hoogerheide (ca. 1769-1844) een gezin. Na hun huwelijk in mei 1796 werd eerst zoon Pieter Franciscus geboren en rond 1801 een dochter genaamd Johanna Maria. De laatste zou in Middelburg met Petrus Franciscus Lantain huwen, een veearts afkomstig uit Zandvliet bij Antwerpen. 

Pieter Franciscus volgde net als zijn vader lessen op de Teeken Akademie en had blijkbaar diens aanleg voor tekenen. In 1816 werd hij onderscheiden als primus in de 1^e klas naar pleister. Of hij naast de schilderskwast ook het penseel heeft gehanteerd? Als hij op 1 november 1825 op 28-jarige leeftijd komt te overlijden, heet hij schilder van beroep. In zijn memorie van successie worden zijn bezittingen opgesomd: ‘[een] zilveren horlogie, eenige kleederen en eenige schilderijen en prenten te samen in gemoede getauseerd [getaxeerd] op vijfennegentig guldens’. 

Arnold Wiggers

Op zaterdagmiddag 7 juni 2025 – dat was vanmiddag – is de door de Teeken Akademie en de Ridderschap van Zeeland ingestelde Prijs voor Jong Zeeuws Tekentalent uitgereikt aan Cassandra van de Weg.

Namens de Ridderschap maakte jhr. Harm de Jonge op het Slot Ter Hooge de winnaar bekend en overhandigde Cassandra een geldprijs van € 500. 

De Teeken Akademie heeft aan de winnaar een prijspenning uitgereikt. Een replica van de penning zoals die voor het eerst in 1791 aan de beste Teeken Akademie-leerling werd geschonken. 

De jury bestaande uit Lucy de Graaf, Giel Louws en Jos Pielage was unaniem van mening dat Cassandra’s talent het verdient om een steuntje in de rug te krijgen met deze prijs. Het ingezonden werk betreft geen traditioneel potlood op papier werk, maar met sjablonen en verfspray vervaardigde werkstukken. “Cassandra toont lef in de uitvoering van haar onderwerpen, zoals een zelfportret dat zonder angst voor het contrast van zwart vlot is neergezet. Aan de basis ervan ligt een stevige tekenhand en ruimtelijk inzicht. Bij het werken met sjablonen moet je vooruit kunnen denken en krachtige vormen neerzetten. De gelaagdheid verdiept Cassandra ’s onderwerpen.”

Toelichting bij de prijs

De Ridderschap van Zeeland stelt zich onder meer ten doel het culturele leven in Zeeland te ondersteunen. Samen met de Teeken Akademie, opgericht in Middelburg in 1778, is een project gestart ter bevordering van de tekenkunst in Zeeland: Prijs voor Jong Zeeuws Tekentalent. Beide instellingen willen hiermee een bijdrage leveren aan het bevorderen van het kunstleven in Zeeland.

De prijs beoogt jonge Zeeuwse tekentalenten tussen de 15 en 25 jaar te enthousiasmeren om hun aanleg verder te ontplooien. Met het naar buiten treden met werk wordt een extra trede genomen in een mogelijke carrière als professioneel kunstenaar. 

De prijs bestaat uit een bedrag van € 500 en een penning met inscriptie. De mal voor de replica naar de penning van de Teeken Akademie uit 1791 kon worden gemaakt met steun van het Familiefonds Hurgronje. 

Eerdere winnaars Prijs Jong Zeeuws Tekentalent:

2023: Kian Wisse (2009)

2024: Lena van Beest (2009)

Van de twee prijswinnende Teeken Akademie leerlingen Den Doop valt weinig te achterhalen, voornamelijk omdat hun werkzame leven zich niet in Zeeland afspeelde. We hebben Hubertus Adrianus Theodorus (1842-?) die in 1855 een getuigschrift kreeg in de 2^e afdeling van de 3^e klas naar prent (beginners) en in het in 1861 tot primus in de 2^e klas naar prent schopte. Daarnaast zijn jongere broer Theodorus Wilhelmus (1847-1880) die primus naar ornament in 1862 was en het jaar daarop primus in de 2^e klas naar prent. Uit de voornamen valt al te lezen dat de familie Den Doop katholiek was. De vader, ook Theodorus Wilhelmus geheten, was jaren secretaris van het R.C.-Armbestuur. Geboren in 1819 in Den Bosch zou hij in Middelburg 1876 sterven. Uit het in 1840 in Middelburg gesloten huwelijk met Johanna (Jans) van Kampen (1819-1894) kwamen 7 volwassen kinderen voort. Over de vader is wat meer bekend.

Van beroep was hij graveur van wiens hand ook nog enkele penningen bewaard gebleven zijn. Hij moet een goede reputatie gehad hebben, althans eind 1852 beval hij zich bij de heren burgemeesters aan als graveur voor de in 1853 verplicht geworden ambtsketting. Op 25 december 1852 berichtte de Middelburgsche Courant twee van dergelijke zilveren medailles gemaakt door graveur T.W. den Doop gezien te hebben (zonder te melden van welke gemeente) die zich door een ‘bijzonder accurate gravure’ [van het gemeentewapen en wellicht het Rijkswapen] onderscheidden. 

Regelmatig adverteerde Den Doop in de plaatselijke krant met het kunnen leveren van alles wat met het ‘Kunstvak’ graveren van doen had, zoals wapencachetten, stempels en naam- en wapenstempels. Later ook koperen en zinken adresplaten (1857) en brievenstempeltjes à ƒ 2,50 of ƒ 3,- en gemeentestempels voor ƒ 6 à f 7,– (1861).

Toch lijkt het erop dat hij naast het graveren op de Balans (na adressen in de Walensingel, Vlasmarkt en Nieuwe Haven) daar ook een koffiehuis met sociëteitsfunctie exploiteerde, waar hij in elk geval in 1863 en 1865 reclame voor maakte. 

Zijn bovengenoemde zoons en ook een derde, Adriaan Wouter (1855-1912), staan eveneens te boek als graveur. Hubertus Adrianus Theodorus vertrok naar Batavia. Daar zal hij spoedig overleden zijn, waarna zijn weduwe en een dochter naar Nederland kwamen. Later woonden de vrouwen in Vught waar de dan 20-jarige dochter in 1898 alleenstaande moeder werd. Twee jaar later schonk ze opnieuw het leven aan een zoon, van wie ook de vader onbekend was. Theodorus Wilhelmus jr. woonde en werkte in 1876 in Zwolle en zal eind 1879 naar Middelburg teruggekomen zijn. Samen met zijn broer Adriaan Wouter liet hij een ‘Voorloopig Bericht’ in de krant verschijnen waarin sprake is van de vennootschap Gebroeders Den Doop, Lithographen en Graveurs. Ze kondigden de komst van nieuwe machines en drukstenen aan in hun bedrijf in de Gortstraat, tot wel 105 x 75 cm, speciaal voor kaarten. De dood van de ongehuwde Theodorus Wilhelmus op 27 juni 1880 maakte een eind aan de gezamenlijke onderneming. 

Adriaan Wouter den Doop zou er alleen mee doorgaan. Hij was immers voorheen ook al actief geweest in een eigen steendrukkerij in de Langeviele. Vanaf 1884 was hij met de drukkerij gevestigd in de Korte Burg. Tot een van zijn hoogtepunten van geproduceerd drukwerk behoorde de uitgave van de plattegrond van Middelburg uit 1887. In mei 1892 kondigde hij zijn vertrek naar Breda aan. De Middelburgse zaak werd voortgezet door de uit Berlijn afkomstige Carl Hopf, totdat deze in 1896 failliet ging.

Arnold Wiggers